مقايسه دستگاههاي امنيتي- انتظامي ايران و ترکيه با کشورهاي اروپايي در برخورد با داعش
در میان پرسشهایی که پس از بمب گذاریهاي داعش در فرانسه بوجود آمد، این پرسش بازطرح شد که چرا كشورهاي خاورميانهاي (به ويژه تركيه و ايران) در كنترل داعش (ورود بحران به داخل كشورشان و مقابله با خطر داعش در مرزها) موفق بودهاند ولی بسیاری از کشورهای عرب، مسلمان، اروپایی، غربی و آسیایی از کنترل اسلامگرایی تندرو و گرایشهاي وهابی، سلفی، داعشی، جبهه النصره، القاعده و غیره درون مرزهای خود عاجز بودهاند. به نظر میرسد نکته اساسی در کنترل داعش برای کشورهایی چون ایران که هم مرز با اسلامگرایان تندرو مانند طالبان، القاعده (مثلا مسیرهای مالی آن از امارات متحده عربي و افغانستان) است و ترکیه که در مسیر ورود و خروج تندروهای افراطی به سوریه قرار دارد، آن است که چگونه از سرایت تندروی به داخل مرزهایشان جلوگیری کنند.
همچنین جلوگیری از سرایت بحرانهاي منطقهای مانند جنگ، ناآرامی، نارضایتی، افکار ضددولتی، مهاجران بیخانمان و ... به داخل کشور از پیچیدگیهاي سیاسی- امنیتی این دو کشور حکایت میکند. ترکیه در حالی با داعش و نیروهای تندرو همسایگی و مراوده میکند که بسیاری از این نیروها به صورت بیخطر در مرزها و درون خاک ترکیه در رفت و آمد هستند درحاليکه همین نیروهای در داخل کشورهای دیگر به نیروهای مهاجم و پرخطر تبدیل میشوند. ترکیه به دلیل آنکه از نظر داعش مانع و دشمن به شمار نمیآید، و نیز بخاطر دشمنی مشترک داعش و ترکیه با کردها از ورود اندیشههاي خرابکارانه تندروهای اسلامی مصون است. عواملی مانند پیشرفت متناسب ترکیه در طی دهههاي اخیر، حضور احزاب اسلامگرا در عرصه سیاسی و قدرت 13 ساله آک پارتی، قوت گرايشهاي عرفاني در مذهب حنفي ترکيهايها، عدم شرکت ترکیه در عملیاتهاي تحریک آمیز علیه داعش و جبهه النصره و گروههاي اسلامی دیگر، ضدیت اردوغان رئیس جمهور فعلی با اسرائیل و عضویت ترکیه در ناتو را باید به زمینههاي شکل گیری سیاستهاي پیچیده ترکیه افزود.
ایران نیز هم در مرزهای خود با نیروهای تندرو داعشی، طالبان، وهابی و... رویارو است و هم از نظر مذهبی و گرایشهاي عقیدتی دشمن آنان به شمار میآید. با این حال ترکیبی از سیاستهاي گوناگون داخلی و منطقهای، تاکنون از خطرساز شدن این نیروها برای ایران جلوگیری کرده است. از نظر مرزی و بینالمللی، ایران کوشیده است به مانعی در برابر داعش و طالبان تبدیل نشود و به ویژه به عنوان سدی در برابر جریانهاي مالی و انسانی عمل نکند بلکه ضمن آنکه عبور آنها را از محدوده ایران بیضرر میکند، از سرایت اندیشهها، افکار و نقشههاي آنان در ميان ایرانيان سني جلوگیری کند. احتمالا این سیاست کلیدیترین عامل خنثی شدن نقشههاي تندروانه درون خاک ایران است.
از نظر داخلی، ایران توانست بحرانی مانند جدایی اقلیم کردستان را حل و فصل نموده، ضمن برقراری سیاستهاي دوستانه با اقلیم، مانع تقویت گرایشهاي جدایی طلبانه در میان کردهاي ايراني شود. شاید دومین عاملی که به ایران کمک کرد با کمک نيروي قدس در سوريه از تهدیدات منطقهای در قالب فرصت بهره ببرد، همین سیاست بود. ترس مردم ایران از سیاستهاي بینالمللی در خاورمیانه از هنگام حضور امریکاییها در عراق تا ظهور داعش سومین عامل مهمی بود که تهدیدات ناشی از ناامنی و جنگ در کشورهای همسایه را بیاثر کرد. موفقیت مذاکرات هستهای، ابزار حمایتی برای مجموعه سیاستهاي داخلی و خارجی است تا ثبات جمهوری اسلامی ایران در یکی از بحرانیترین مناطق و شرایط همچنان حفظ شود.
در مقام مقايسه اگر به سياستهاي غرب و اروپا بنگريم، ترکيبي از سياست تحريک آميز و متناقض به ويژه در اروپا که در دسترس اسلامگرايان است، اين کشورها را به مقصدي مناسب براي انتقام جويي جريانهاي تندرو اسلامي تبديل کرده است. در حالي که تعداد جمعيت مسلمان اروپا زياد است، به شکلي متناقض فعاليتهاي محرک مسلمانان نيز در اين قاره بسيار روي ميدهد. همچنين آنچه امروز با نام مقابله با نقشهها و توطئههاي داعش و اسلامگرايان تندرو روي ميدهد، قطعا به صورت بنيادي و موثر مانع فعاليتهاي خشونت بار آنان نخواهد شد و تاثيري بر تندروي اسلامي در اروپا در درازمدت ندارد، بلکه بر دامنه تعارضات و تناقضات فعلي خواهد افزود. نکته اساسي در اين ميان از مقايسه عملکرد دستگاههاي امنيتي- انتظامي کشورهاي اروپايي با ترکيه و ايران بدست ميآيد که نشان ميدهد اروپاييها هم به ماهيت فرهنگ مسلمانان ناآشنايند و هم به چگونگي عملکرد تندروي اسلامي. درحاليکه دستگاههاي امنيتي- انتظامي ترکيه و ايران به شکلي بومي قادر به درک روند سياست گذاري و عمل نيروهاي داعشي، القاعدهاي، طالباني، سلفي، وهابي و ... هستند و بنابراين با ردگيري نقشههاي پرخظر، آنها را خنثي ميکنند، اروپاييها با برخوردهاي تهاجمي و مقابلهاي خود هيچگاه نخواهند توانست نقشههاي تندروها را رديابي و بي اثر نمايند بلکه با برخورد مقابله جويانه با آنها به شکلي فزاينده به پخش شدن انگيزههاي انتقام جويانه و نيروهاي پيجوي تخريب در اروپا کمک خواهند کرد.
اين تحليل در آدرس زير به زبان انگليسي منتشر شده است:
www.iranreview.org/content/Documents/Security-Approach-of-Iran-and-Turkey-to-Daesh-Compared-with-Europe-s-Secret-Services.htm
